11-тапсырма. Сөйлемдердегі есімдіктердің қай сөз табымен байланысып тұрғанын анықта. Кестені үлгі бойынша толтыр. Жүніс сегіз жаста еді, ол оқып та, жаза да білмеуші еді (М. Дулатұлы). - Түндегі бір даурыққан хабар екен ғой? - Естісең, с (Ж. Аймауытұлы). Кіммен күрес деп отырсыңдар? Шәкі- мен (Ж. Аймауытұлы). Бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бірде р сол ұлдарын жинапты (Ертегі). Кімді айтса, сол келер (Мә а). Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар, оның тәтті оралған мәні оятар (Абай).
Сөйлемдердегі есімдіктердің қай сөз табымен байланысып тұрғанын анықтау үшін маған берілген дәлелдерді пайдалансам, дайындыққа дейінгі пошагова шешімдерімен талдау жасаймын.
Біз есімдіктерді анықтау үшін көріп отырған әріптерге, сөздерге және белгілерге назар аударамыз. Сондай-ақ, осы жүйедегі есімдіктерге көз жеткізейтін кездесудерді, олардың сөздігінің жалпы мағынасына және анықтықтарына алысамыз.
1. Жүніс сегіз жаста еді, ол оқып та, жаза да білмеуші еді (М. Дулатұлы). Әріптер: Жүніс, сегіз, ол; сөздер: жаста, еді, оқып, та, жаза, білмеуші.
2. Түндегі бір даурыққан хабар екен ғой? (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: бір, түндегі, даурыққан, хабар, ғой; сөздер: бір, даурыққан, хабар, екен.
3. Кіммен күрес деп отырсыңдар? Шәкі-мен (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: кіммен, күрес, отырсыңдар, Шәкі; сөздер: күрес, отырсыңдар, Шәкі.
4. Бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бірде р сол ұлдарын жинапты (Ертегі). Әріптер: Бір, шалдың, төрт, ұлы, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты; сөздер: төрт, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты.
6. Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар, оның тәтті оралған мәні оятар (Абай). Әріптер: ұйықтап, жатқан, жүректі, ән, оятар, оның, тәтті, оралған, мәні; сөздер: ән, оятар, оның, тәтті, оралған, мәні.
Біз көрсеткішке сәйкес келетін жаңа сөздер мен сөздігілерді болдырмай, әр көрсеткішті столбақтарымен белгілейміз. Бұл жағдайда, есімдігілер ортақтығын білдіретін, өзара мазмұны бар сөздер мен сөздігілер арасына {@} белгісін саламыз. Сонда қатар сөздерді бір төртке бөлеміз.
1. Жүніс сегіз жаста еді, ол оқып та, жаза да білмеуші еді (М. Дулатұлы). Әріптер: Жүніс, сегіз, ол; сөздер: жаста, еді, оқып, та, жаза, білмеуші.
2. Түндегі бір {@} хабар екен ғой? (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: бір, түндегі, даурыққан, хабар, ғой; сөздер: бір, даурыққан, хабар, екен.
3. Кіммен күрес деп отырсыңдар? {@} (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: кіммен, күрес, отырсыңдар, Шәкі; сөздер: күрес, отырсыңдар, Шәкі.
4. Бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бірде р сол ұлдарын жинапты (Ертегі). Әріптер: Бір, шалдың, төрт, ұлы, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты; сөздер: төрт, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты.
Есім сөз:Жүніс,хабар,күрес,ұлы,ән.
Есімдік сөз:жүніс,шәкіман,шал
Біз есімдіктерді анықтау үшін көріп отырған әріптерге, сөздерге және белгілерге назар аударамыз. Сондай-ақ, осы жүйедегі есімдіктерге көз жеткізейтін кездесудерді, олардың сөздігінің жалпы мағынасына және анықтықтарына алысамыз.
1. Жүніс сегіз жаста еді, ол оқып та, жаза да білмеуші еді (М. Дулатұлы). Әріптер: Жүніс, сегіз, ол; сөздер: жаста, еді, оқып, та, жаза, білмеуші.
2. Түндегі бір даурыққан хабар екен ғой? (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: бір, түндегі, даурыққан, хабар, ғой; сөздер: бір, даурыққан, хабар, екен.
3. Кіммен күрес деп отырсыңдар? Шәкі-мен (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: кіммен, күрес, отырсыңдар, Шәкі; сөздер: күрес, отырсыңдар, Шәкі.
4. Бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бірде р сол ұлдарын жинапты (Ертегі). Әріптер: Бір, шалдың, төрт, ұлы, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты; сөздер: төрт, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты.
5. Кімді айтса, сол келер (Мәа). Әріптер: Кімді, айтса, сол; сөздер: айтса, келер.
6. Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар, оның тәтті оралған мәні оятар (Абай). Әріптер: ұйықтап, жатқан, жүректі, ән, оятар, оның, тәтті, оралған, мәні; сөздер: ән, оятар, оның, тәтті, оралған, мәні.
Біз көрсеткішке сәйкес келетін жаңа сөздер мен сөздігілерді болдырмай, әр көрсеткішті столбақтарымен белгілейміз. Бұл жағдайда, есімдігілер ортақтығын білдіретін, өзара мазмұны бар сөздер мен сөздігілер арасына {@} белгісін саламыз. Сонда қатар сөздерді бір төртке бөлеміз.
1. Жүніс сегіз жаста еді, ол оқып та, жаза да білмеуші еді (М. Дулатұлы). Әріптер: Жүніс, сегіз, ол; сөздер: жаста, еді, оқып, та, жаза, білмеуші.
2. Түндегі бір {@} хабар екен ғой? (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: бір, түндегі, даурыққан, хабар, ғой; сөздер: бір, даурыққан, хабар, екен.
3. Кіммен күрес деп отырсыңдар? {@} (Ж. Аймауытұлы). Әріптер: кіммен, күрес, отырсыңдар, Шәкі; сөздер: күрес, отырсыңдар, Шәкі.
4. Бір шалдың төрт ұлы болыпты. Бірде р сол ұлдарын жинапты (Ертегі). Әріптер: Бір, шалдың, төрт, ұлы, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты; сөздер: төрт, болыпты, сол, ұлдарын, жинапты.
5. Кімді айтса, сол келер (Мәа). Әріптер: Кімді, айтса, сол; сөздер: айтса, келер.
6. Ұйықтап жатқан жүректі ән оятар, оның тәтті оралған мәні оятар (Абай). Әріптер: ұйықтап, жатқан, жүректі, ән, оятар, оның, тәтті, оралған, мәні; сөздер: ән, оятар, оның, тәтті, оралған, мәні.
Көрсеткіштегі {@} белгісін пайдалана отырып, есімдіктер мен сөздердің арасындағы байланысты анықтауды айтасамыз.